SURİYE’DEN SONRA ORTA DOĞU’DA EMPERYALİZMİN YENİ PLANI

Suriye’de Esat rejiminin yıkılmasının ardından, Ortadoğu yeni bir sürece girdi. İsrail’in -Amerikan destekli- saldırılarının açtığı koridor Suriye’den başlayarak tüm bölgeye yayılan yeni bir kuşatmanın başlangıç noktası oldu. Rusya’nın Ukrayna cephesi üzerinden Suriye ve Ortadoğu dışına itildiği bu ortamda, BOP’un yeni bir sahnesi kurulurken, hedefin merkezine İran yerleştiriliyor. Rusya’nın Ukrayna cephesi üzerinden Suriye ve Ortadoğu’nun dışına sürülerek dengelerin ABD lehine değiştirildiği bir ortamda, İsrail’in güvenliğini merkeze alan yeni plan aynı zamanda Çin’in özellikle de enerji geçiş yollarını kısıtlayacak bir hegemonya alanının tesisine yönelik agresif bir şekilde ilerletiliyor. 


Lübnan’dan Azerbaycan-Ermenistan hattına kadar uzanan tüm bölge yeniden düzenlenirken, Türkiye’de bu plan içinde yeniden kurgulanıyor. İçerde başlatılan ve ağırlık merkezi Ortadoğu düzleminde Kürt-Türk (ve Arap) ittifakı olarak ifadelendirilen gelişmeler de bundan bağımsız gelişmiyor. Türkiye’deki süreçle Suriye’de yaşanan gelişmeleri birbirinden kopartarak ela almanın mümkün olmadığı zaten silah bırakma sürecindeki tüm muhataplar tarafından da ifade ediliyor. Suriye’de yaşanan çöküşün ardından başlayan geçiş süreci, kuşkusuz ki pek çok çelişki ve alt hegemonya mücadelesi içinde şekilleniyor. HTŞ üzerinden Suriye’nin yeniden yapılanmasının gerçekleştirilmesi ve SGD’nin buna eklenmesi, AKP ve MHP’nin beklentisiyken öte yandan İsrail de bu alanda, özellikle de HTŞ’nin alanını daraltan bir etkide bulunmaya devam ediyor. Sürecin ana yönünü tayin etmese de bu tür gerilimler kuşkusuz ki önümüzdeki dönemin şekillenmesinde önemli rol oynayacağı gibi, Türkiye’deki sürece de olumlu ya da olumsuz etkilerde bulunmaya devam edecek. AKP ve MHP’nin sonuçta Amerika’nın bu yeni planına sadık alarak, bu sürecin yarattığı ortam içinde iktidarını sürdürmeye çalışmaktan başka bir seçeneği bulunmuyor. Öte yandan bu gelişmeler Kürt sorununda iç dinamiklerin etkinliğine bağlı ve demokratik bir çözüm yolunun ötesinde, asıl olarak tepeden ve emperyalist planlardan ayrı düşünülmeyecek bir barış tasarımının hayata geçirilmeye çalışıldığı da akılda tutulmalı. Akılda tutulması gereken bir başka şey de bu hesapların hele ki Ortadoğu düşünüldüğünde, kolayca gerçekleşmesine de şimdi yeniden canlandırılan yeni-Osmanlıcılık hayallerin -bir kez daha- tuzla buz olmasına da şaşırmamak gerekir.

I

Geçtiğimiz iki yıl, bölgemizde hızlı değişiklikleri ve yeni felaket senaryolarını birlikte getirdi. 7 Ekim sonrasında İsrail’in Gazze ile sınırlı kalmayan yayılmacı saldırganlığı, bölgede pat durumunda gözüken tüm dengeleri değiştirdi. Hatırlanırsa, 2011’de başlayan Suriye savaşı, Rusya’nın ülkeye askeri anlamda girişi ile uzun ve kanlı bir denge sürecine girmiş, ABD yalnızca Kuzey Suriye’de SDG’nin kontrol ettiği bölgeler üzerinde bir nüfuz sağlamıştı. Suriye’deki gelişmelerin yanı sıra Irak’ta uzun yıllar süren işgal ve çatışmaların sonucunda içerideki siyasi denge İran’ın lehine gelişmiş, ülkenin siyasal merkezi -ABD’nin Şii grupları desteklemesinin de istenmeyen bir sonucu olarak- Tahran’ın kontrolüne geçmişti. İran’ın burada Devrim Muhafızlarının kontrolünde kurguladığı Haşdi Şabi tugayları, İran’a Irak üzerinden askeri hamle imkanı kazandırmıştı. Lübnan’da en son 2006’da gerçekleşen İsrail savaşının ardından Hizbullah’ın hem siyasal hem askeri nüfuzu güçlenmiş, özellikle Suriye ve Filistin’de ABD-İsrail kampına karşı mücadelenin en önemli unsuru haline gelmişti.

Dolayısıyla 2015 itibariyle İran’ın merkezinde olduğu Devrim Muhafızları, Hizbullah, Haşdi Şabi, Yemen’deki Husiler, Rus destekli Esad Rejimi ve Hamas’tan kurulu direniş ekseni, bölgede ABD-İsrail saldırılarına karşı bir denge unsuru haline gelmişti.


Bu tablo, İsrail’in 7 Ekim sonrasında ABD’nin tam gaz desteği ile başlattığı bölgesel saldırılarla sona erdi. Rusya’nın içine düştüğü Ukrayna bataklığı sebebiyle Şam’a yönelik desteğinin çatırdamasını, İsrail’in 2 yıl boyunca ülkenin kritik askeri mevzilerini düzenli olarak bombalaması izledi. Suriye’den Filistin’e açılan askeri koridorun bu bombalamalarla zayıflatılması karşılıklı olarak hem Filistin direnişini hem de Irak ve Lübnan üzerinden Suriye’ye askeri desteği sekteye uğrattı. Bu lojistik kopukluğu, İsrail’in tüm teknolojik ve askeri imkanlarını seferber ederek Lübnan’ın güneyinde Hizbullah açısından hayati noktaları ve liderliğini imha etmesi izledi. İran İsrail’in bu hızlı yayılmasına engel olamadığı gibi ülkenin askeri, istihbarat ve nükleer bilimi alanındaki stratejik isimleri de Tel Aviv’in hedefi oldu. Kritik koridorların İsrail bombardımanı ile ortadan kalkması, Hizbullah ve Esad güçlerinin zayıflatılması ile birlikte yine İsrail’in hedefi olmaya devam eden Irak’taki Devrim Muhafızları da bir seçenek olmaktan çıktı.


Yemen’in önemli ölçüde kontrolünü sağlayan Husilerin Kızıldeniz’de İsrail’e giden gemileri vurması hariç anlamlı bir direniş kuvveti ortadan kalktı. Tüm koşullar uygun hale gelince, İdlib’de on yıla yakın süredir Türkiye ve Körfezin desteklediği cihatçı güçler günler içerisinde -hiçbir direnişle de karşılaşmadan adeta yürüyerek- Şam’ı kontrol altına aldı. Bunda, Rusya’nın askeri güçlerini büyük oranda kendi doğusuna kaydırması ve 3 yıldır savaşta olması hem de Trump’ın Ukrayna barışı için yeşil ışık yakması kadar, İsrail’in bir yılda tüm direniş eksenini zayıflatması da etkili oldu, nihayetinde 14 yıllık Suriye iç savaşı ‘şimdilik’ El Kaide kökenli cihatçıların geçtiğimiz Aralık ayında iktidarı alması ile sona ererken, bu hızlı değişimlerin mimarı İsrail’e İran’ın göstermelik füze saldırıları harici herhangi bir yanıtı olmadı. 


Düşen yalnızca Suriye değil aynı zamanda İran’ın bölgedeki tüm direniş kuvvetleri oldu. En büyük acı ve trajediyi ise yaklaşık iki yıldır 60 binden fazla insanın yaşamını kaybettiği, Lancet gibi uluslararası sağlık kuruluşlarına göre yaklaşık yarım milyon kişinin ölümüne sebep olabilecek bir soykırım, açlık ve yerinden etme ile baş etmeye çalışan Filistinliler yaşadı.


ABD-İsrail ortaklığının bölgemizdeki son girişimi ise Zengezur koridorunun ABD kontrolüne geçmesi oldu. Ermenistan ve Azerbaycan arasında uzun yıllardır hamasetin hatta doğrudan çatışmanın sebebi olan topraklar, ABD’ye kiralanarak ‘barış’ sağlanmış oldu. Gerçekte ise her ikisi de Rusya’nın uzun yıllardır müttefiki olan iki ülke, şüphesiz Kremlin’in sessiz onayı ile İran’a karşı kuşatmanın yeni bir cephesini kardeşlik mesajlarıyla bölgemize armağan ettiler. Tahran da bu gelişmeye karşı ilk açıklamasında koridora Rusya olsun olmasın engel olacağını açıkça belirtti. Hamaseti hem içeride hem dışarıda kullanmayı seven Molla rejiminin ABD-İsrail’e karşı büyük sözlerini icraatla dolduramadığını biliyoruz. Ancak “Rusya olsun olmasın” ifadesiyle, Kremlin’in artık batı karşıtı pozisyonundan geri çekildiği bir kez daha ortaya çıkmış oldu.

Suriye’de Esad rejiminin ortadan kaldırılmasının ardından ABD-İsrail ortaklığının bölgedeki yeni hedefinin İran olduğu biliniyor. İsrail’in direniş eksenini büyük ölçüde ortadan kaldırması ve nükleer tesislerini vurmasının ardından, Zengezur koridorunun ABD kontrolüne geçmesi ile birlikte İran kuşatması da hızlandı. 


II

Ancak bu kuşatmanın tek cepheleri Şam ve Nahçıvan değil. Suriye’de iktidar değişikliğine müteakip Türkiye’de Bahçeli’nin bir sabah uyanıp Öcalan merkezli bir ‘terörsüz Türkiye’ sürecine girmesi de kuşkusuz bölgesel gelişmelerden bağımsız değil. Bir yanıyla, yeni kurulan Suriye’de hem on yıllardır AKP’nin beslediği HTŞ ve lideri Colani üzerinden etki sağlamak isteyen iktidar ortakları, diğer taraftan Suriye’nin kuzeyinde de on yıldır çatışma halinde olduğu PYD üzerinden yeni bir nüfuz alanı oluşturma hevesinde. Bu heves, aynı zamanda Suriye’de rejim değişikliği öncesinden beri ülkenin güneyinde hava saldırıları, karasal yayılma ve Dürzilerle kurulan siyasal bağ ile ilerleyen ve kalıcı olmak isteyen İsrail’e karşı sözde ‘güvenlik’ kaygıları da eşlik ediyor. Gerçekte olan ise AKP-MHP ittifakının İsrail ile birlikte Esad rejimini ortadan kaldırdıktan sonra çelişkilere mecbur bir merkezi hükümeti ayakta tutarak sınır komşusu olduğu yeni bir gerçeklik. Bugün bu sürece eşlik eden Kürt-Türk-Arap Sünni ittifakı çağrıları, Alevi katliamlarının peşine seslendirilen Yavuz-İdris-i Bitlis dostluğuna hasret ile Suriye’de PYD ve HTŞ, Irak’ta ise Barzani üzerinden, Türkiye’nin güneyinde nüfuz bölgesi yaratma heveslerinin ardında ise ABD’nin orta doğuda hız verdiği yeni emperyal heveslerine ayak uydurmak var. 


Suriye ve Irak’ta Türkiye’nin böyle bir etki sahibi olabilmesinin anlatıldığı kadar kolay olmadığı açık. Suriye’de Alevi ve Dürzi katliamlarından gördüğümüz üzere Colani iktidarı istikrarlı bir yönetim sergileyemeyecek. İsrail’in bölgedeki nüfuzu içerideki hesaplara uymuyor. ABD ve İsrail’in Suriye’nin bütünlüğüne ilişkin tasarrufları dahi henüz tam olarak örtüşmüyor. Üstelik sürecin en önemli ayağı olan Türkiye kısmında ise toplumsal muhalefetin bu kadar direngen olduğu bir dönemde Saray Rejiminin ömrüne yeni yıllar ya da anayasalar katabileceği ihtimali meçhul. Erdoğan, 2014’te de Esad düştü düşecek diyerek benzer hesaplara girmiş, sonu hüsranla sonuçlanmıştı. Kesin olan ise rejimin, ABD’nin İran odaklı yeni emperyal planına yetişerek Trump’tan aldığı destek ve meşruiyeti sürdürme çabası. Zengezur koridorunun ABD tarafından kiralanmasının ardından da Erdoğan’ın sanki tüm hesaplar İran’ın kuşatılması üzerine değilmiş gibi Tahran’ı ‘barışın parçası olmamakla’ suçlaması sürpriz değil, nitekim geçen iki yılda İsrail’in tüm saldırılarını yalnızca Tel Aviv’e daha fazla ekonomik ve lojistik destek vermekle geçiren iktidar, bundan sonraki yeni cephelerde de İran’a karşı kuşatmanın en önemli destekçilerinden olmaya devam edecek. Sonuç olarak içeride-dışarıda sağlanmaya çalışılan Türkiye-Kuzey Suriye-Kuzey Irak ittifakının en önemli ortak noktası ABD müttefikliği ve İran düşmanlığı.


İran merkezli direniş ekseni nihayetinde çözülmeye mahkumdu. İran’ın ABD yayılmacılığına karşı uzun süreli direncinden bahsederken diğer yandan kendi içerisindeki dinci faşizmin yarattığı çelişkiler, bölgesel çatışmalara karşın bir barış önerebilme kabiliyetinden yoksun, aksine Huntington’dan bu yana dayatılan ‘medeniyetler çatışmasının’ bir başka biçimini sunuyor. Sosyalizm sonrası dünyada henüz bölgemizde kardeşliğe ve eşitliğe dayanan bir ideolojik güç merkezi bulunmuyor ve bu bugün Ortadoğu için yakın gelecekte ise -şimdiden örneklerini gördüğümüz üzere- tüm gezegen için yalnızca yıkım ve düşmanlık demek.

ABD’nin küreselleşmenin başından bu yana ideolojik hegemonya sağlayabilmek için sürdürdüğü vekalet savaşları ve ‘demokrasi getirme’ propagandasının ortaya çıkardığı yarıklar dönemsel bir direnci mümkün kılabilmişti. Ancak emperyalizmin ekonomik ve siyasal hegemonyasındaki aşınmaya çözüm olarak yeniden zor ve yıkım yoluna girmesi, bu imkanları ortadan kaldırdı. Bugün 60 binden fazla insanın yalnızca Gazze’de katledildiği çok daha fazlasının açlığa mahkum edildiği bir dünyada, emperyalizmin kültürel-siyasal bir rıza derdinin olmadığı açık. Bu barbarlığa karşı tek çözüm, ancak ülkemiz başta olmak üzere tüm bölgede halkların kendi onurları ve kardeşliği için vereceği mücadeleyle bağımlılık zincirlerinin koparılması ile mümkün olacak. Irak-Lübnan’daki etnik ve mezhepsel ayrımlara dayanan emperyalist çözümlerin bölgemize daha fazla çatışmadan başka bir şey getirmediği ortada. Şimdi ülkemizin de büyük Ortadoğu bataklığına daha çok saplanarak, emperyalist planlar ve işbirlikçi gerici iktidar eliyle büyük felaketler içine atılma girişmelerini boşa çıkarmak, sadece ülkemiz için değil bölge halkları için de bir çıkış kapısının açılması bakımından tarihi bir öneme sahip olacak.