MAHİR ÇAYAN ÜZERİNE TARTIŞMALAR: SOMUT DURUMUN SOMUT TAHLİLİNE ÇAĞRI
Mahir Çayan’la ilgili bir kitabın tetiklediği geçmişe ilişkin hatırlatma, bağlamından koparılarak çok farklı tartışmalara yol açsa da Pandoranın kutusu açılmış oldu.
Geçmişte yaşananlar hakkında yeterli bilgiye sahip olmadan yorum yapanlar mı ararsınız, fırsat bu fırsat diyerek THKP-C geleneğine saldırmak isteyenler mi ararsınız; özetle kalemi eline alan herkesin bir şekilde dahil olduğu bir fikir bulamacı ortaya çıktı. Bu arada tartışmalara farklı açılardan yaklaşan ve Mahir Çayan’ı çeşitli düzeylerde ele alan birkaç değerli yazının hakkını yememek gerektiğini söyleyelim. Genellikle söze “şimdi bu tartışmanın yeri mi” diye başlayıp yine de ısrarla sürdürülen bir yazı furyası hâlâ devam ediyor. Karşılıklı küfür ve hakaretin tartışma sayıldığı bir ideolojik mücadelenin kimseye yararı yok. Onun da ötesinde büyük bir kısmının bugün için bir anlam taşımadığı böyle bir polemiğin sürdürülmesinde yarar olmadığı çok açık.
Bu nedenle, tartışmayı sürdürmek amacıyla değil; tarihe not düşmek için birkaç noktaya değinmenin ve ardından bugüne dönmenin daha anlamlı olduğunu düşünüyoruz.
1- Mahir Çayan’a ilişkin oluşturulmuş bir kitaba eleştirilerimizi iletmiştik. Yayınevi temsilcisi çeşitli platformlarda bu eleştirilerimize yanıt verdi. Temel savunusu, “çeşitli çevrelerden yazı istemiştik; vermedikleri için böyle bir kitap yayımladık” şeklinde özetlenebilir.
Birincisi, hiç kimse böyle bir derlemeye yazı vermek zorunda değil. Mahir Çayan’la ilgisi kalmamış birçok insanla yan yana görünmek istememek ya da birlikte bir değerlendirme yapıyormuş izlenimi vermekten kaçınmak son derece anlaşılır bir tutumdur.
Burada sorun, yazı veren kişilerden oluşan bir derlemenin, Mahir Çayan’ın yazılarının ardından eklenerek yayımlanmış olmasıdır. Elbette Mahir Çayan’ın toplu yazıları yayımlanabilir. Artık devrimci mücadelenin ortak mirasına dönüşmüş bu yazıları yayımlamak kimsenin tekelinde olmamalıdır.
Yine elbette, Mahir Çayan’la bağını yıllar önce koparmış ve ayrılırken ona ağır suçlamalar yöneltmiş kişilerin yer aldığı ayrı bir kitap yayımlamak da bir tercih olabilir. Ancak “Mahir Çayan kitabı” denilerek bu iki farklı içeriğin art arda sunulması eleştiriyi hak etmektedir.
Kitapta, Mahir Çayan üzerine yazı yazanların ortak paydasının Kürt hareketiyle çeşitli düzeylerde ilişkili olması, farklı dünya görüşlerine ve programatik ayrımlara sahip bu iki hareket arasında doğrudan bir ortaklık ilişkisi varmış izlenimi yaratmaktadır. Oysa bugünden geriye doğru baktığımızda durum ortada.
Kitaba dair gelen eleştirileri “Zehirli bir dil” suçlamasıyla geçiştirmek ise anlamsızdır. Editörün yazıları bir araya getirme sürecindeki eksiklikler, özensiz hazırlanmış ve farklı yorumlanmaya açık bir ürün ortaya çıkarmıştır. Bunun sorumlusu da biz değiliz.
2- Mahir Çayan’ı tarihsel bağlamından kopararak tartışmak; onun düşüncesinin temel kavramları olan “Suni Denge”, “Politikleşmiş Askerî Savaş Stratejisi” vb. kavramları ele alırken bu saptamaların yapıldığı dönemi göz ardı eden zamansız bir tartışma yürütmek, en azından ciddi bir yöntem hatasıdır.
Mahir Çayan’ın tüm ideolojik ve teorik görüşlerine anlam veren şey, kendi deyimiyle “somut durumun somut tahlili” anlayışıdır. Dünya solunda iç bölünmeler yaşansa da sosyalizm deneylerinin birçok ülkede sürdüğü ve esas tartışmanın devrimin hangi yolla gerçekleşeceği üzerine yoğunlaştığı bir dönemde, Mahir Çayan kendi devrim perspektifini ortaya koymuş ve buna uygun bir siyaset geliştirmiştir.
Bugün ise koşulların köklü biçimde değiştiği açıktır. Sosyalizm deneyleri büyük ölçüde ortadan kalkmış, emperyalist-kapitalist sistem ise teknolojik gelişmelerle birlikte kendini daha da tahkim etmiştir. Bu noktada, devrimin hangi yollarla ve hangi strateji-taktiklerle ele alınacağına dair tartışmaların yerini farklı tartışmalar almıştır.
Bu nedenle, Mahir Çayan’ın çok farklı tarihsel koşullarda dile getirdiği saptamaları bugünden geriye dönerek değerlendirmek, bağlamından koparıldığında anlamını yitirme riski taşımaktadır.
3- 12 Mart’ta yaşanan yenilginin ardından, 12 Eylül’e kadar Türkiye küçük çaplı bir iç savaş yaşamıştır. Bu iç savaşın, faşizme karşı silahlı bir direniş olarak yaşanması, esas olarak Mahir Çayan düşüncesini farklı yorumlarla sürdürmeye çalışan devrimci hareketlerin üstlendiği bir görev olmuştur.
Bu dönemde devrimci hareketlerin, sosyalizmin Türkiye’de o güne değin görmediği düzeyde kitleselleşmesini sağladığını ve faşizme karşı kora kor bir direniş örgütlediğini göz ardı etmek mümkün değildir.
Sadece 12 Eylül öncesiyle de sınırlı olmayan bu “siyasal anlayış”, 1990’larda YÖK’e karşı yükselen gençlik eylemlerinde ve 1 Mart tezkeresinin iptal edilmesini sağlayan KESK ile diğer demokratik kitle örgütlerinin eylemlerinde de varlığını sürdürerek bugünlere gelmiştir.
4. Tartışmayı bağlamından kopararak ilerletme gayretinde olanların en çok dile getirdiği diğer bir suçlama da , “tam birleşmemiz gerekirken neden geçmiş kaşınıyor” oldu. Bu suçlama, bizi bugüne taşıyor olması nedeniyle anlamlıdır ve o yüzden ele alınmalıdır.
Özgürlük ve Dayanışma Partisi’ni de Haziran Hareketi’ni de yaratan bu “birlik” anlayışıdır. Ancak birlik sorununu, sosyalist hareketin özgünlüklerini ortadan kaldıran ve bağımsız çizgisini bulanıklaştırarak Kürt hareketi içinde eritip etkisizleştiren bir anlayışın anlamı yoktur.
Enternasyonalizm elbette ezilen halklarla dayanışmayı gerektirir. Ancak bir ulusal hareketin burjuva taleplerle sınırlı kalmamasını sağlayacak olan, sosyalist hareketlerin bağımsız mücadelelerini güçlendirmesidir. Sosyalizm mücadelesinde, yalnızca sınırlı sayıda taraftar toplayabilen sosyalist partilerin Kürt hareketine eklemlenmesinin ne sosyalist hareketlere ne de Kürt hareketine bir faydası vardır.
Evet, sol için birleşik bir mücadele bugünün en yakıcı sorunudur. Ama en az onun kadar yakıcı bir soru daha ortada duruyor: Ne için birleşmeliyiz? Dünya büyük bir emperyalist kuşatma altındayken, Orta Doğu Amerika-İsrail ekseninde yeniden şekillendirilirken, Türkiye’de de rejim yeniden tanımlanmak isteniyor.
Yaklaşık çeyrek asırdır sürdürülen siyasal İslamcı faşizm, bütün toplumu emperyalist politikalar etrafında yeniden şekillendiriyor. Büyük Orta Doğu Projesi’nin gönüllü eş başkanlığını üstlenen tek adam rejimini değiştirmeyi hedef almayan hiçbir birlik projesinin anlamı yoktur.
Evet, Türkiye’de ezilen halk kesimleri açısından, etnik kimlikler açısından ve dışlananlar açısından birçok sorun hayatı yaşanmaz kılmaktadır. O nedenle, bütün bu sorunların ana kaynağına, yani emperyalist-kapitalist sistemin İslamcı bir faşizm eliyle bize dayattığı rejime karşı mücadele yürütmeden sonuç alınamaz.
Geçmişe takılıp onun labirentlerinde dolaşan bir tartışma yerine, bugünün somut sorunları üzerine yürütülecek bir tartışma, tam da Mahir Çayan’ın “somut durumun somut tahlili” düşüncesine uygun olacaktır.