Kurtuluş’un 12 Eylül Tahlili
12 Eylül darbesini faşist olarak nitelemeyen bir başka örgüt de Kurtuluş idi. 1970’lerde Türkiye’de örtülü bir oligarşik diktatörlük olduğunu ve sürekli bir faşizm tehdidi olsa da devletin biçiminin faşist olmadığını öne süren Kurtuluş’a göre, 12 Eylül darbesi faşist değil, askeri bir diktatörlüktü. Birikim çevresi gibi, faşizmden söz edebilmek için, klasik faşizmde olduğu gibi aşağıdan yukarı gelişen bir kitle hareketi olması gerektiğini düşünen Kurtuluş, “ilkel” kavrayışlardan uzak olma iddiasıyla, cuntanın aşağıdan yukarı tırmanarak gelmediği için faşist olarak nitelenemeyeceğini öne sürdü. “Askeri diktatörlük”, tekelci burjuvazinin ve büyük toprak sahiplerinin “en gerici unsurlarının” ötesinde, bütün fraksiyonlarının ortak iktidarı olduğu için, faşist bir diktatörlük değil, “açık bir diktatörlüktü”. “Ortak iktidarı” temsil ettiği için de, “faşizmi bir kenara bırakmak zorundaydı”. “Askeri diktatörlüğün faşist hareketi de toplumsal muhalefetle birlikte tasfiyeye yönelmiş olması”nın anlamı burada yatıyordu. Kurtuluş’a göre, “cunta ya faşist hareketle bütünleşerek ve toplumun içine doğru nüfuz ederek, örgütlenerek faşist bir diktatörlüğe dönüşecekti ya da açık diktatörlük olarak… tekelci burjuvazinin talepleri doğrultusunda düzenlemeler yaptıktan sonra geri çekilecekti”. 2007 yılında bu özeti yapan Seyfi Öngider’e göre, nitekim ikinci seçenek doğrultusunda ilerlenmiş ve askeri diktatörlük yerini yeniden oligarşik diktatörlüğe bırakmıştı.*
Kurtuluş’un bu “derin” tahlilinin, 1970’lerdeki yanlışında, yani faşizm olgusunu MHP’ye indirgeyen, faşizmin olası tek gelişme yolunun sivil ve aşağıdan gelen bir hareket olduğunu savunan ve onun devlet aygıtları ile ilişkisini es geçen anlayışında ısrar etmekten başka bir anlamı yoktu. Böyle bir bakışın, tasfiye edildiğini söylediği “faşist hareket”in nasıl olup da “kendimiz zindandan, fikirlerimiz iktidarda” diye düşündüğünü ve cuntanın “faşist hareket” ile Türk-İslam sentezi yoluyla nasıl “bütünleştiğini” anlaması mümkün değildi. Öngider’in on yıllar sonra geriye dönüp bakarken bile, cuntanın iki seçeneğini kolayca ayrıştırmaya devam etmesi de bu zihniyetin eseriydi. 12 Eylül faşizminin bugüne kadar gelen bir şekilde, ideolojik olarak “toplumun içine doğru nasıl nüfuz ettiğini” kavramaktan uzak olan bu bakışın, 12 Eylül cuntası ile günümüz Türkiye’sindeki devlet biçimi arasındaki bağları da kavraması imkânsızdı.
Son olarak, Kurtuluş’un yaptığı “askeri diktatörlük” tahlilinin, devrimci mücadele açısından kayda değer herhangi bir pratik-politik sonuç üretmediğini belirtelim. Zira örgütün darbe sonrasındaki manzarası, bu “parlak” tahlile uygun ve “ilkel” olmayan yollarla cuntaya karşı mücadele etmek gibi bir kaygıdan uzak bir şekilde, “işçi sınıfı içinde örgütlenme” vb. klişeler eşliğinde ricat etme, üyelikleri ve faaliyeti askıya alma ve bölünmeler yaşamadan ibaret kalmıştır.*
12 Eylül’ün ‘sivri gücü’ Aydınlık, ‘ara güç orduyu’ Sovyetler’in üzerine sürmek üzere hazırlık yaparken ordu TİKP yöneticilerine teslim ol çağrısında bulunuyordu. Doğu Perinçek başta olmak üzere belirlenen yöneticiler ‘12 Eylülcülere güvendiklerini göstermek’ üzere teslim olma kararı aldılar. Cunta, bununla da yetinmeyip yurt dışında olan TİKP yöneticisi Mustafa Kemal Çamkıran’ın da yurda dönerek teslim olmasını talep ediyor, Çamkıran buna karşı çıkmasına rağmen D. Perinçek ve içerdeki yöneticiler ise bu talebin yerine getirilmesini istiyor. Sonunda Çamkıran, bir basın toplantısıyla ‘Sovyet sosyal emperyalizmine karşı yurt savunmaya katılmak üzere yurda döndüğünü’ açıklayarak teslim oluyordu.
12 Eylül’ün ‘sivri gücü’ Aydınlık, ‘ara güçle’ karşı karşıya gelmenin hayal kırıklığını yaşayıp, 12 Eylül savunmalarında da kendilerinin aslında ne kadar orducu, NATO’cu ve dolayısıyla darbe yanlısı olduklarını anlatıp duruyordu. Aydınlık’ın 12 Eylül öncesi ve sonrasındaki tutumuna ilişkin bu kısa notlar dahi bu hareketin tarihi hakkında olduğu kadar bugünü hakkında da yeterince aydınlatıcı olacaktır. Şimdi, D. Perinçek ve Aydınlık’ın siyasal İslamı faşist rejimin ‘sivri ucu’ olarak üstlendiği göreve bakılarak şaşılacak bir şey yok!
*Seyfi Öngider, “Kurtuluş: ‘Öncü Savaşı’ndan Sosyalist Demokrasiye”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce, Cilt 8: Sol, İstanbul: İletişim Yayınları, 2007, s. 958-9.