Faşizm ve Birleşik Muhalefet Politikası
Neo-liberal küreselleşme dönemi, demokrasinin yaygınlaştırılması adı altında sermayenin sınırsız egemenliğinin geliştirilmesini ifade etmiş, bu süreç ekonomide kamunun küçültülmesi, toplumsal hayatın her alanının metalaştırılması ve emeğin güvencesizleştirilmesi ile ilerlemiştir. 2008 krizi neo-liberal küreselleşme sürecinde bir kırılma anlamına geldi. Küreselleşmeci-liberal siyaset merkezlerinin çökmeye başladığı, karşısında (kimi sol çıkış ve isyan dalgalarıyla birlikte) yeni faşist hareketlerin yükselişe geçtiği bir dönemde yaşıyoruz. Devlet ve toplum yapısındaki neoliberal dönüşüm krize kaynaklık ettiği gibi, krizin toplumsal bir bunalım biçimine bürünmesinin zeminini de oluşturdu. Piyasanın mutlak hakimiyeti içinde biçimlenen, toplumsal hayatın tüm alanını (ve ilişki biçimlerini) metalaştıran bu süreç sonunda, toplumda ekonomik-sosyal konumlarını yitirenlerin tutunabilecekleri “topluluklar-örgütlülükler” büyük oranda dağıtıldı. Küresel-neoliberal dönemde liberal demokrasi, çok kültürlülük ve uygarlıklar buluşması olarak ifade edilen yeni bir toplum ve dünya tasarımının yerle bir olduğu, bir yanda savaşların, öte yanda da mikro-milliyetçi (giderek ekonomik anlamda da korumacılıkla bütünleşen) akımların etkinlik kazandığı bir sürece geçiyor. Sağ-faşist akımların toplumda ve siyasal arenada güç kazanması, sağ popülizm tartışmaları etrafında genelleştiriliyor. Sağ popülizm çerçevesindeki değerlendirmeler, faşist hareketlerin gelişimini, daha ziyade liberalizmin krizinin bir sonucu olarak tepkisel ve geçici bir sapma noktası şeklinde görüyor. Andrea Mammone “popülizm” ve “milliyetçi popülizm” terimlerinin Avrupalı liberal yorumcular tarafından son birkaç on yılda kasti olarak ortaya atıldığını ve amacın da “terminolojide faşizm ve neo-faşizm yerine kullanılması” olduğunu ifade ediyor. Böylesi bir olağanlaştırma esasında faşizmi kapitalizmden kopuk bir evrende ele alma sapmasının bir sonucu olarak gündeme geliyor.
Kapitalizmin krizi, bugün daha organize ve etkin bir devleti gerekli kıldığı gibi aynı zamanda krize karşı tepkileri soğuracak, bastıracak (ve bunu artık liberal siyasal merkezler eliyle karşılayamadığı noktada) neo-faşist akımlara ihtiyaç duyuyor. Hem sosyal kesintileri gerçekleştirecek, hem de askeri harcamaları arttıracak (ve yeni paylaşım savaşı içinde etkin aktör olabilecek) ve bunları yaparken etnik-milliyetçi dışlama ile tepkileri düzenleyecek bir yeni siyasal form hâkim hale geliyor. Bugün, tam da krizin yarattığı sosyal-toplumsal yıkıma karşı tepkileri kendi kurumsallaşmasını sağlamak, kitlesini konsolide etmek üzere yönlendirip kapsayarak gelişen neo-faşist akımlar kapitalizmin yeni bir yönetim biçimine işaret ediyor. Türkiye’de siyasal İslamcı faşizmin şekillenmesi de kendine özgün yanlarıyla birlikte ve dünyadaki bu gelişmelerin de etkisi altında şekilleniyor.
Siyasal İslamcı Faşizm
Siyasal İslam, bir devlet politikası olarak geliştirildi. 12 Eylül’le başlayan bir süreçte önce devletin resmi ideolojisi Türk-İslam sentezi olarak değiştirildi, sonra devletin bütün merkezi yapıları islamcı tarikatçı, “fetöcü” kadrolarla dolduruldu. AKP iktidarı ABD emperyalizminin yeni Ortadoğu politiklarının da bir gereği olarak bu yapılaşmanın ve dönüşümün bir unsuru biçiminde ortaya çıktı. Bugün de MHP ittifakıyla birlikte İslamcı-Türkçü bir anlayışla konsolide olarak din ve mistisizmin öne çıktığı ideolojik bir çerçeve içinde güçlenmektedir. Bu süreç devletin kendi iç (faşist) dinamikleriyle yeni tip bir faşizme dönüşümünden başka bir şey değildir.
Bugün, parlamento ile birlikte nispi demokrasinin de ortadan kaldırıldığı bir sistemde dinci bir devlet inşası sayesinde yeni rejime özgü baskı meşrulaştırılıyor. Sünni İslamcılık toplumsal, kültürel ve siyasi hayatın her alanında başlıca faktör haline getiriliyor. Toplumun ve toplumsal hayatın kontrolü, denetimi ve faşistleştirilmesi süreci, ideolojik düzlemde siyasal İslamla geliştirilirken, baskı mikro ölçeklere kadar (teknolojik denetimle birlikte bekçilik gibi müesseselerin yeniden gündeme getirilmesi, muhtar-esnaf vb. unsurların devreye sokulmasıyla) yaygınlaştırılıyor.
Faşizmi kurumsallaştıracak adımlar, tıpkı tarihsel faşizm uygulamalarındakine benzer biçimde “düşman-öteki” (Aryan Alman karşısında Yahudiler, komünistler vb.) karşıtlığına dayanarak gerçekleştiriliyor. Etnik ve mezhepsel ayrıma dayalı karşıtlık üzerinden faşizmin cihatçı-faşist kitle seferberliği sürekli kılınıyor. Emekçi halk sınıflarını yoksullaştırmaya ve güvencesizleştirmeye dayanan vahşi sömürü politikaları da bu şekilde gizlenerek hayata geçiriliyor.
Bugün özellikle de krizle birlikte, siyasal İslamcı faşizm sınıfsal olarak tekelci burjuvazinin zoraki ittifakına dayan- maktadır. Önümüzdeki dönemde bu gidişatın kendiliğinden ortadan kalkmasını ya da AB-ABD ilişkileri bağlamında tör- pülenmesini beklemek liberal bir yanılgıdan başka bir şey olmaz. Ekonomide emperyalizme bağımlılığın sonucu Türkiye’de kalıcı bir istikrardan söz edilemez. Krizle birlikte istikrarsızlığın belirginleşeceği bir durumda, faşizmin, dincilik temelinde ayrıştırmaya dayanarak tüm toplumu baskı altına alıp sermaye politikalarını eksiksiz yerine getirmeye çalışacağı bir dönem olacaktır. Parlamento ile birlikte demokratik alanın kapatıldığı bu ortamda emeğin haklarının ve özgürlüklerinin kazanılması ancak faşizme karşı halkın birleşik mücadelesinin sonucu olacaktır.
Faşizm ve Liberal Demokrasi
Bu konuda ortaya çıkan hatalı eğilimlerden birisi, faşizmden söz etmekle birlikte bunu daha çok propagandif bir un- sur olarak gören ve bugünkü durumu Erdoğan’ın eğilimlerine odaklanarak açıklamaya çalışan liberal düşüncelerdir. AKP iktidarını ilk dönemlerde destekleyen bu çevreler bugün daha çok Erdoğan’ın eğilimlerine odaklı bir anlayış içindeler. Bu tür bir yaklaşımda, devletin dinci faşist bir anlayış temelinde yeniden yapılanması ihmal ediliyor ve AB çıpasına tutunarak ve içeride AKP’nin belirli bir kesimine kadar uzanacak bir ittifakla eski parlamenter düzene veya 2002 AKP Türkiye’sine geri dönüş bir çare olarak görülebiliyor. Böyle bir anlayışın var olan duruma teslimiyetten başka bir manası olmayacaktır.
Aslında bugün Siyasal İslamcı Faşizmin, hayatın her alanına yönelik baskısı karşısında toplumda çok geniş bir direnme potansiyeli var. Haziran direnişinden bugüne kadar pek çok alanda bu görüldü. Ancak, bu tepkiler, (CHP ve HDP gibi) parlamento düzlemindeki partilere endeksli bir anlayışa hapsolarak etkisizleşip sönümleniyor. Siyasal İslam’a karşı tutarlı bir mücadele yürütmek bir yana, onun belirli kesimleriyle ittifak konusunda hem CHP hem de HDP’nin konumu biliniyor. Tekelci finans sermayesinin emperyalist programına teslimiyetin yarattığı, krizden çıkışı piyasa ekonomisinin olağan biçimlerine geri dönüş politikalarında gören bu yapıların önderliğinde böyle bir mücadelenin sürdürülmesinin imkânsız olduğu ortada. Anti-faşist direnme güçlerinin umutsuzluk ve çaresizlik duygusu altında dağınıklığa sürüklenmesinin en önemli nedenlerinden birisi bu yanlış politikalardır.
Faşizme Karşı Sınıf Mücadelesi
Sol çevreler içinde yaygın olmamakla birlikte bugün Türkiye’deki siyasal İslamcı iktidarın baskıcı uygulamalarını faşizm kavramının dışında ele alanlar var. Bu arkadaşlar var olan durumu çoğunlukla Erdoğan’ın kişisel özelliklerinden kaynaklanan geçici bir olgu olarak değerlendirirler ve bu konuda özel bir program ve mücadeleye gerek olmadığını savunurlar. Bu görüşün sahipleri, Türkiye’de bugün yaşananları kapitalizmin olağan bir dönemi olarak ele alıyor. Bu açıdan, liberallerin faşizmi Erdoğan sapmasından ibaret görerek olağanlaştırmasına benzer şekilde, aynı şeyi söylüyorlar.
Sol kesim içinde bu yaklaşımı farklı gerekçelere dayandıranlar olmakla birlikte K.Okuyan bir söyleşisinde kendi görüşlerini şöyle anlatıyor: “Erdoğan’ın kişisel iradesi üzerinden Türkiye’de faşizm tehlikesi yok, olamaz! Faşizm sermayenin diktatörlüğüdür. Bir kişi can yakar, kan döker, ortalığı karıştırır ama faşizm bunun ötesi. Türkiye kapitalizmi Erdoğan faşizmine dönük bir tercih yaparsa intihar eder.” Bu düşünce tarzını anlamak gerçekten çok zor. Tamam faşizm (özel) bir sermaye diktatörlüğüdür, peki ama bu gün Türkiye’de sermaye diktatörlüğü yoksa ne var? Erdoğan iktidarını sermaye diktatörlüğünden ayrıştırmaya çalışmanın hiçbir tutarlı yanı olamaz. Evet eski-yeni her türlü faşist diktatörlükte sermayenin bazı kesimleriyle çelişkiler olur, (zaten o yüzden faşizm sermayenin en gerici kesiminin diktatörlüğü olarak tanımlanır!) bizde de böyledir. Ancak, bu tür çelişkileri uzlaşmaz çelişkiler olarak değerlendirmek ne kadar yanlışsa, bugün ülkede yaşanan durumu o nedenle faşizm kavramının dışına taşımak da o kadar yanlıştır.
Yukarda yaptığımız alıntıda görüldüğü gibi bu kadar kötülüğün ortalığı kapladığı bir ortamda Okuyan sadece bugün için değil, gelecek için bile faşizm tehlikesi görmüyor. Türkiye kapitalizminin Erdoğan faşizmine izin vermeyeceğinden (ki aslında vermiş durumda) bu kadar çok emin! Aslında bu noktada fazla söze gerek de yok. Bütün bunların hiçbir tutarlı yanının olmadığı ortada. Böyle bir düşünce tarzının vardığı varacağı yer de, ülkede yaşanan gerçeklere gözünü kapamak ve “bana dokunmayan yılan bin yaşasın” diyerek kendi küçük tavrından başka bir yer değil.
Kimse böyle bir “kaçamak siyaset” anlayışını “sınıf siyaseti” diye anlatmaya çalışmasın. Çünkü Marksist sınıf siyaseti Marksist devrim anlayışına ve her zaman somut koşulların so- mut tahliline dayanan devrimci bir siyaset anlayışıdır.
Bugün ülkemizde adına ne derseniz deyin, örgütlü bir kötülüğün ülkenin kaderine el koyduğu bir karşı devrim süreci yaşanıyor. Bu ortamda devrimci bir sınıf siyaseti anlayışı, bu sürece karşı ortaya çıkan bütün direnme eğilimlerini laiklik ve özgürlük temelli karşı çıkışları, birleştirerek devrimci bir birleşik muhalefet hareketi geliştirmekten başka bir şey olamaz. Bugün sınıf siyaseti adına yapılabilecek en büyük yanlış bu yaşanan durumu olağanlaştırmak, liberal demokrasiye bir biçimde geri dönüleceğini düşünmek ya da “Türkiye kapitalizminin faşizme izin vermemesine” umut bağlamaktır. Avrupa’ya ya da bir biçimde oluşacak başka düzen içi iktidar alternatiflerine dayanarak bugünkü karabasandan çıkılmasının mümkün olmadığı en başta kavranmalıdır. Gelinen noktadan şu ya da bu biçimde eskiye dönüş artık çare değildir. Bugün ekonomik krizle birlikte tüm halkın güvencesizleştirildiği, emekçilerin haklarının elinden alındığı ve dinsel kuşatmanın toplumun tüm gözeneklerine yayılmaya çalışıldığı bu karanlık dönemden çıkış ancak tüm emekçi halk sınıflarının ve ilerici muhalefet güçlerinin örgütlü birleşik bir devrimci mücadelesiyle gerçekleşebilir.
Birleşik Muhalefet Politikası
Bugün ekonomik krizle birlikte (sermaye politikalarının) faşist baskı altında hayata geçirildiği ortamda, devrimcilerin sorumluluğu (gerçek bir sınıf siyaseti) siyasal İslamcı faşizme karşı toplumdaki direnme eğilimlerini örgütleyecek, birleşik bir mücadelenin, bir cephe hareketinin yaratılmasından ibarettir.
Siyasal İslamcı faşizm, krizle birlikte emekçi halk kesimlerinin tümüne yönelik saldırılarını yoğunlaştırmaktadır. Emekçi sınıfların tüm katmanlarının yoksullaşmaya ve güvencesizleşmeye sürükleneceği, öte yandan İslamileştirmenin toplumun tüm gözeneklerine yayılması karşısında özgürlük arayışlarının da yoğunlaşacağı bir ortamda birleşik mücadele politikası tüm bu dinamikleri kapsayacak bir anlayışla hayata geçirilebilir.
Bu mücadelede faşizmin ideolojik saldırılarının merkezileştiği siyasal İslamcılık eksenine karşı, özgürlükçü ve laik temelli tepkilerle birlikte, kriz koşullarında halk sınıflarının tüm katmanlarından doğacak tepkileri bütünleştirecek, kaynaştıracak birleşik bir devrimci siyasete ihtiyaç var. 24 Haziran sonrasında birleşik muhalefet politikası (Haziranlaşma), toplumsal hayatın her alanında yaygınlaşacak halk inisiyatiflerini (direniş-dayanışma ve kültürel örgütlenmelerini) güçlendirecek ve çoğaltacak bir anlayışla sürdürülmelidir.
Kasım, 2018