BİRLEŞİK MUHALEFET ÜZERİNE

Birleşik bir mücadele toplumun çok geniş kesimlerinin kabul ettiği bir ortak ihtiyaç olarak öne çıkıyor. Bu ortak talebin nasıl hayata geçirileceği, hangi yollarla hayata geçirilebileceği, geniş çevrelerce de tartışılıyor. Bu konu hakkında yürütülen tartışma ve arayışlar içerisinde kimi sorular da haklı olarak ortaya çıkıyor. Bu yazıda bir süredir YOL dergisinde sürdürdüğümüz, birleşik muhalefet tartışmalarına ilişkin, bizimle paylaşılan kimi sorulara yanıt vermeye çalışacağız.

Mevcut muhalefetin genel durumu nedir ve ne yapmalı?

Mevcut muhalefetin genel durumuna baktığımızda, temel çelişki açık biçimde ortaya çıkıyor: İktidar toplumsal desteğini önemli ölçüde yitirirken, bu zayıflık henüz siyasal bir sonuç üretemedi. Çünkü Türkiye’de güçlü bir toplumsal muhalefet dinamiği olmasına rağmen, bu dinamik birleşik ve etkili bir siyasal güce dönüşebilmiş değil.


Bugün yaşanan durum, tam anlamıyla bir “muhalefetsizlik” değil; tersine, yaygın ama dağınık, enerjisi yüksek ama ortak bir hatta birleşemeyen bir muhalefet gerçekliğidir. Emeklilerden gençlere, kadınlardan işçilere ve köylülere kadar geniş kesimler hakları için mücadele veriyor, sokaklara çıkıyor, itiraz ediyor. 19 Mart’tan bu yana süren eylemler ve mitingler de bu birikimin önemli bir dışavurumudur.


Ancak bütün bu hareketlilik, henüz ortak bir siyasal hedefe ve birleşik bir mücadele hattına kavuşamadığı için, iktidarın karşısında sonuç alıcı bir güç haline gelemiyor. Direniş var, fakat ortak hat yok. Enerji var fakat örgütlü güç eksik.


İktidar ise tam da bu tabloyu görerek ve durumdan faydalanarak hareket ediyor. Bir yandan artan baskı, operasyon ve yargı müdahaleleriyle itiraz eden herkesi sindirmeye çalışırken; diğer yandan muhalefeti kendi içinden bölme, parçalama ve etkisizleştirme stratejisini sürdürüyor. Kurumsal muhalefet başta olmak üzere, farklı muhalif odaklara yönelen bu çok yönlü baskı politikası, dağınıklığı derinleştirmeyi hedefliyor.


Fotoğrafın iktidar ve muhalefet yanına baktığımızda sorun yalnızca baskının büyüklüğü değil, bu baskıyı aşacak birleşik bir gücün henüz yaratılamamış olduğunu görebiliriz.


Bugün Türkiye’de çok sayıda hak arama mücadelesi var; ancak bu mücadeleler çoğu zaman kendi alanlarıyla sınırlı kalıyor. İşçi direnişleri kendi alanında, kadın mücadelesi kendi zemininde, gençlik hareketi kendi dinamikleri içinde ilerliyor. Oysa bu parçalı yapı aşılamadığı sürece, bu mücadelelerin toplamı rejim karşıtı bir siyasal güce dönüşemiyor.


Tam da bu noktada temel ihtiyaç açıktır: Farklı toplumsal kesimlerin taleplerini ortaklaştıran, mücadeleleri birbirine bağlayan ve bunları tek adam rejimine karşı birleşik bir hatta dönüştüren bir siyasal-toplumsal örgütlenme.

Bu yalnızca bir “dar bir ittifak” meselesi değil; ortak talepler, ortak eylem biçimleri ve ortak bir yön duygusu yaratma meselesidir. Ekonomik kriz karşıtı taleplerle demokrasi ve özgürlük taleplerini birleştiren, yerel direnişleri ülke ölçeğinde bir mücadeleye bağlayan bir hat kurulmadan, mevcut tabloyu değiştirmek mümkün değildir.


Açık olan şudur: Ne yalnızca kendiliğinden gelişen hak arayışları ne de tek başına bir partinin çabası bu gidişatı tersine çevirebilir.


Kazanmanın yolu, birleşik ve örgütlü bir toplumsal mücadele gücünün yaratılmasından geçmektedir. Bu, bugünün değil, önümüzdeki dönemin en acil ve belirleyici görevidir. Çünkü kazanabilmek için birleşmek zorundayız.

Muhalefeti birleştirecek politik hat nedir?

Muhalefet, farklı taleplere ve programlara sahip geniş bir kesimi kapsamaktadır. 19 Mart sonrası eylemler, farklı siyasal hareketlerin ve toplumun çeşitli ideolojik yönelimlere sahip geniş kesimlerinin bu rejime karşı olduğunu açık biçimde ortaya koymuştur. Bu nedenle mücadelenin, bu geniş muhalefet cephesini dikkate alarak sürdürülmesi bir zorunluluktur.


Bu durum, önümüzdeki mücadele sürecinin bir tür referandum olarak düşünülmesi anlamına gelmektedir. Ancak bu, yalnızca sandıkta yapılacak bir tercih değil; sokakta, işyerlerinde, meydanlarda ve yaşamın her alanında şekillenen fiilî bir mücadele olmak zorundadır. Türkiye toplumunun önüne konulan temel soru nettir: Tek adam rejimiyle devam mı edilecek, yoksa birleşik bir mücadeleyle bu rejime son mu verilecektir?


Bu referandum, yalnızca siyasal iktidarın kimde olacağına dair değil, ülkenin nasıl bir rejimle yönetileceğine dair bir saflaşmayı ifade etmektedir. Bu nedenle mesele, bir partinin yerine başka bir partinin gelmesi ya da bir kişinin yerine bir başkasının Cumhurbaşkanı olması değil; baskı ve zorbalık düzeninin sürüp sürmeyeceğinin belirlenmesidir.


Her ne kadar toplumsal desteği zayıflamış olsa da devletin tüm baskı aygıtlarını —yüksek yargıdan emniyete, üst bürokrasiden idari mekanizmalara kadar— kontrol eden bir iktidar yapısı oluşturulmuştur. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nden başlayıp Bursa’ya kadar uzanan operasyon zinciri, “mutlak butlan” üzerinden geliştirilen kayyum tehditleriyle birlikte, sandığın ve seçimin göstermelik hâle getirildiği bir siyasal rejimin inşa edilmeye çalışıldığının en açık göstergesidir.

 
Buna karşı, toplumun en geniş kesimlerinin ve örgütlü mücadele güçlerinin aktif desteği olmadan kazanmak mümkün değildir. 2023 Mayıs seçimleri bu gerçeğin en acı deneyimi olmuştur. Bu nedenle bugün öncelik; halka her türlü kötülüğü dayatan, sömürüye ve zorbalığa dayanan bu rejime son vermeyi hedefleyen bir anlayışı büyütmektir. O ya da bu partinin ya da kişinin ötesinde, ülkenin kaderine sahip çıkmaktan başka bir yol yoktur.

Toplumda bir direniş olmakla birlikte, son dönemde kazanma umudunun azaldığı ya da anket düzlemlerinde kararsızların en büyük çoğunluğu oluşturduğu bir durum da var; bu nasıl aşılacak?

İktidarın saldırılarının da bir sonucu olarak muhalefet savunma eksenine sıkıştırılmaktadır. Bu da CHP’nin kendisiyle sınırlı dar bir savunma ve dar bir iktidar mücadelesine sıkışması anlamına gelmektedir. Öte yandan DEM’in süreç üzerinden muhalefet cephesinin dışına çıkarılmasına yönelik girişimlerin yarattığı etkiler de bu tabloyu pekiştirmektedir. Siyasetçilerden gazetecilere, doğa savunucularından itiraz eden herkese kadar geniş bir kesimin gözaltı ve tutuklama baskısı altına alınması da buna eşlik etmektedir.


Bu elbette bir karamsarlık tablosu olarak görülmemeli; yalnızca önümüzdeki mücadelede aşılması gereken zorlukların bir ifadesi olarak anlaşılmalıdır. Yaşananlar, dağınık toplumsal mücadele güçlerinin birleştirilmesinin ne kadar acil ve zorunlu olduğunun açık bir göstergesidir.


Böyle bir mücadele, mutlaka toplumun ekonomik ve sosyal kriz içinde yaşadığı sorunların çözümüne yönelik bir değişim mücadelesi olarak da örgütlenmek zorundadır. Eğitim ve sağlık başta olmak üzere tüm toplumsal hizmetler özelleştirilmiştir. Özel hastane ve okullar iktidar yandaşları için bir kâr kapısı hâline gelirken, emekçi halk en temel insani hizmetlerin dışında bırakılmaktadır. Emeklilere verilen üç kuruşluk para dahi bir fazlalık olarak görülmektedir. Hakkını arayan işçiler ve emekçilerin ücretleri baskılanmakta, güvenceleri ortadan kaldırılmakta ve ülke adeta bir köle pazarına çevrilmektedir.


Laikliğin ortadan kaldırıldığı, tarikat ve cemaatlerin hayatı kuşattığı, kadınların Medeni Kanun dâhil haklarının hedef alındığı bir ortamda; mücadele, bütün bunların karşısında eşitlik, adalet, özgürlük ve demokrasi ekseninde yükselen toplumsal değişim talepleriyle bütünleşmek zorundadır.


Tek adam rejimine karşı mücadele, bu anlamda ekonomik, sosyal ve demokratik boyutları kapsayan bir değişim-dönüşüm mücadelesi olarak örgütlendiği ölçüde, çözüm arayan geniş halk kesimlerinin umuduna dönüşebilir. Bu, bir vaat olarak değil; ancak toplumsal talepler etrafında örgütlenecek birleşik bir mücadele zemininde hayat bulabilir.

Birleşik Muhalefet kiminle, kimlerle gerçekleşecek?

Birleşme denildiğinde ilk akla gelen, kuşkusuz yukarıdan partiler arasındaki ittifaklar olmaktadır. Oysa geniş muhalefet cephesi düşünüldüğünde, ortak mücadelenin tek bir biçime indirgenemeyeceği görülmektedir. Bu anlamda, farklı muhalefet örgütleri ve partileri arasında belirli bir ilişkinin kurulması zorunludur.

Ancak birleşik bir muhalefet hareketi, öncelikle bağımsız bir toplumsal gücün yaratılması olarak düşünülmelidir. Yukarıda da ifade edildiği üzere, toplumda yaygın ve geniş muhalefet dinamikleri ağırlıkla birbirinden kopuk, dağınık ve çoğunlukla örgütsüz durumdadır. Bu durum, siyasetin mevcut parlamenter sınırlar içine hapsedilmesi ve muhalefet dinamiklerinin pasif bir izleyici konumuna itilmesi anlamına gelmektedir.


Öte yandan, muhalefet partilerinin kapsayamadığı bu geniş toplumsal dinamikleri, yalnızca yukarıdan kurulan ittifaklarla aktif bir mücadele sürecinin parçası hâline getirmek de mümkün görünmemektedir. Aksine, bu tür partilerle sınırlı ittifak ve birlikler, dar sınırlar içinde kalan ve bugün farklı isimler altında varlığını sürdürse de etkisiz kalan yapılar olmanın ötesine geçememektedir.


Bu nedenle bugün, mevcut partilerin de ötesinde, asıl kurtuluş yolunu açacak olan; halkın birleşerek kendi kaderine sahip çıkmasıdır. Bu yalnızca mevcut rejime karşı mücadele açısından değil, aynı zamanda iktidarda kim olursa olsun sorunların kendiliğinden çözülemeyeceği gerçeği açısından da önemlidir. Bu mücadelenin her aşaması, halkın kendi hakları ve özgürlükleri için vereceği direnişlerin eseri olacaktır.


Asıl yapılması gereken, bu direnme güçlerini pasif bir izleyici ya da destekçi konumundan çıkararak, mücadelenin doğrudan öznesi hâline getirmektir.

Tek adam rejimine karşı mücadelenin ön plana alınmasının sosyalizmden uzaklaşma olduğu ya da iktidar ve muhalefetin ikisinin de aynı düzenin parçası olduğu gibi görüşlerle bir “üçüncü yolculuk” üzerine de siyasetler ifade ediliyor. Birleşik bir mücadele açısından bunları nasıl değerlendirmek gerekir?

Bunlar ilk kez ileri sürülen düşünceler değil. AKP iktidarı boyunca, neredeyse her kritik etapta benzer şeyler ifade edildi. AKP’nin iktidara geldiği ilk dönemlerden başlayarak, liberal kesimler Türkiye’nin önündeki en büyük tehdidin darbecilik-milliyetçilik olduğundan hareketle, demokrasiyi savunmak adına AKP’nin yanında yer aldılar. Ucu 2010’da “Yetmez Ama Evetçiliğe” uzanan ihanet çizgisi bunun üzerinden gelişti. “Üçüncü Yolculuk” da ilk kez ifade edilmiyor; DEM yöneticilerinin bu günlerde bir kez daha gündeme getirdiği bu görüşler 2010 Referandumunda “Boykot” olarak somutlanmıştı. Bugün bunların kimi tezahürlerinin yeniden ısıtıldığını görmek mümkün.


Öte yandan son kertede aynı kapıya çıkan, iktidar ve muhalefeti eşitleyen kimi yaklaşımlar da var. Zıt kardeşlerin birliği de denilebilecek bu tabloda, her iki görüş de birbirinin zıttı gibi görünse de sonuçta aynı kapıya çıkıyor.


Bu görüşler hangi radikal kılıf altında ileri sürülürse sürülsün sonuçta mevcut iktidara güç taşımaktan başka bir anlama gelmiyor. Emekçi halk sınıflarını açlık ve yoksulluk altında ezen böyle bir rejime karşı mücadeleyi öncelemeden, mücadelenin bu ana halkasının dışında bulunabilecek bir solculuk, sosyalistlik, devrimcilik olamaz.

O yüzden bu radikallik yarışları içinde, sosyal medya ortamının rekabetçi ve kirli zeminlerinin yarattığı kaosla birlikte sosyalistlik yarıştırmanın kimseye bir faydası yok. Bugün devrimcilerin önündeki en önemli görev, bir yanıyla bütün dünyada da benzerlerini gördüğümüz, bu faşist karanlığın bertaraf edilmesinden başka bir şey değildir.

Birleşik Mücadele denildiğinde akla gelen konulardan birisi de Haziran Hareketi Deneyimi oluyor. Bugüne nasıl bir deneyim sunuyor?

Bugüne kadar yaşanan farklı birleşik mücadele deneyimleri ve onların ortaya çıkardığı dersler kuşkusuz dikkate alınmalı. Haziran Hareketi, son yıllardaki en güçlü muhalefet hareketi deneyimi olarak yaşandı. Hareket o dönemde, Gezi direnişinin geri çekilmesinin ardından, başkanlık sistemine geçiş tartışmalarıyla birlikte eş zamanlı olarak hızlandırılan siyasal İslamcı faşizme geçiş sürecine engel olacak bir ortak güç oluşturma fikri etrafında gelişti.


Başlangıçta “Birleşik Muhalefet Hareketi” olarak, bu anlayış etrafında ülkenin pek çok yerindeki halk toplantılarıyla birleşik bir mücadele zemini oluşturulmaya çalışılmıştı. Bunun belli bir noktasında farklı örgütlü ve örgütsüz kesimler de sürece dâhil olma yönünde bir eğilim içerisine girdiler. Bu eğilimlerle birleşerek Haziran Hareketi’nin oluştuğu bir süreçten geçildi. Haziran Hareketi bir halk hareketi olarak aşağıdan forum-meclisler etrafında, mahallelerden okullara en küçük birimlerde örgütlü bir halk gücü yaratılmasının zemini olarak gelişti.


Bu süreç içerisinde 13 Şubat 2015’teki Laik ve Bilimsel Eğitim boykotu ile başlayan eylemli hat, aynı zamanda tüm toplumsal mücadele güçlerinin birleşik eylem ve mücadele zemini olarak geliştiği oranda ne kadar etkili olabileceğini gösterdi.


Haziran Hareketi kayda değer bir umut yarattı. Aynı zamanda mücadeleler içinde yaşanan kırılmalar da oldu. Haziran Hareketi içindeki ilk kırılma 7 Haziran 2015 seçimleri etrafında yaşandı. O dönem içinde HDP’nin etrafında birleşmeyi esas alan bir sol çizgi, Haziran Hareketi içinde de belli oranda etki yarattı. Kürt hareketi yöneticilerinin de bu yöndeki tavırlarıyla, Haziran Hareketi içine yönelen müdahalelerin de sonucu olarak hareket içinde belli bir kırılma yaşandı. Bu daha çok parlamentoyu esas alan, Kürt hareketinin gücünden yararlanarak parlamentoda temsil gücü yakalamaya yönelik pragmatist tutumların bir sonucu olarak yaşandı. Haziran Hareketi’ni dağılmaya doğru sürükleyen gelişmeler de sonrasında 2018 seçimlerinde, bu parlamento merkezli yaklaşımlar etrafında geliştirildi.


Haziran Hareketi, ülkenin 7 Haziran sonrasında bir iç savaş ortamında yaşanan gelişmelerden, 15 Temmuz sonrasında OHAL altındaki baskı dönemine uzanan karanlık dönemlerde de etkili mücadeleler geliştirmeye çalıştı. Tek adam rejimine geçiş sürecinde, 2017 referandumunda “Hayır” mücadelesinin en önemli gücü Haziran Hareketi oldu.


Bütün bunlara rağmen Haziran Hareketi’nin ayakta kalamamış olmasının önemli nedenlerinden birisi de sosyalist örgüt ve partiler arasındaki rekabetin ve farklı yaklaşımların giderek hareketi adeta esir almış olmasında aranabilir. Haziran Hareketi’nin, meclisler üzerinden kurulu bir demokratik temsile dayanan anlayışları bir yana bırakılarak süreç içerisinde örgütler arasındaki dengeler etrafında dar bir yönetim mekanizmasına dönüşmüştür. Bütün bu kriz noktalarının üzerine çıkacak, Haziran’ı meclisler üzerinden demokratik bir hareket olarak örgütlemeye devam edecek bir önderliğin de gösterilemediği koşullarda böyle bir mücadele örgütünün dağılmasının önüne geçilemedi.


Bugün de birleşik bir mücadele denildiğinde öncelikle kimi sosyalist hareketler arasındaki ilişki ve birlik anlamında dar ittifaklar anlaşılabiliyor. Bugünkü mücadele sosyalistler arasındaki dar bir ittifak üzerinden aşılabilecek bir mücadele olmadığı gibi, sosyalistlerin çok farklı yönelimler içerisindeki parçalı yapılarının yaratacağı çelişkiler üzerinden bir hareketin kurulabilmesi de mümkün değildir. Bugün geniş muhalefet dinamiklerinin, bu partilerin de kapsayamadığı çok geniş ve farklı muhalefet güçlerinin bir ya da birkaç parti etrafında —onların yörüngesinde toplamaya yönelik bir anlayışla— birleştirilmesi mümkün değildir. O yüzden bugün, Haziran Hareketi’nden de farklı olarak, toplumsal güçlerin önderlik ettiği, muhalefet dinamiklerinin birlikteliği üzerine yükselen bir bağımsız hareket alanının oluşturulması öncelikli olmak zorundadır.

Birleşik Muhalefet Nasıl Başarılacak?

Bu sorunun gerçek yanıtını, bu ihtiyacı hissedenler birlikte verebilir. Bu aşamada yapılması gereken böyle bir mücadelenin nasıl başarılacağı sorusunun, ortak bir arayışın parçası haline getirilmesi olabilir. Çok geniş muhalif kesimler, bir çıkış yolunun nasıl yaratılacağı sorusunu soruyorlar. Bunun için nasıl birleşileceği toplumun büyük çoğunluğunun hissettiği bir ihtiyaç. O yüzden böyle bir ihtiyacı hissedenler bunun yolunu da birlikte arayıp bulmak zorunda. Eski cevaplar ya da ezber yanıtlarla yukarıdan şablon-biçim dayatılarak böyle bir süreç başarıya ulaşamaz. O yüzden esas yanıtı hayatın içinde, böyle bir mücadeleye ihtiyaç duyanlar birlikte verecek.

Önemli olan böyle bir yolu birlikte açarak, bu arayışı çoğaltmak, yaygınlaştırmak… Bu aynı zamanda toplumsal inisiyatif ve dinamiklerin ortak mücadele ve eylem pratiklerinin geliştirilmesi; mahallelerden iş yerlerine, okullardan yerel alanlara uzanan meclisler, forumlar, dayanışma ağları gibi somut örgütlenmelerle aşağıdan inşa çalışmalarının geliştirilip yaygınlaştırılarak aktif bir kurucu çizgiyle birlikte ilerleyebilir…

YOL Dergisi’nin 17.sayısında yayınlanmıştır.