SEÇİMSİZ REJİME GEÇİŞİN ADIMLARI
19 Mart ile başlayan ana muhalefeti tasfiye süreci, şimdi iddianamenin yayınlanmasıyla yeni bir boyuta evrildi. İlk başta sokaklarda öğrencileri ve emekçileriyle tüm bir toplumsal muhalefetin barikatları yıktığı bir öfkeyle ancak durdurulabilen bu ‘yargı darbesi’, tüm muhalefetin dağınıklığı ve öfkeyi bir mitingler dizisi içerisinde eritmesiyle yeniden hız kazandı.
CHP’yi bölmeye yönelik hamlelerin karşılıksız kalması ardından şimdi yeniden İmamoğlu ve diğer belediye başkanlarına yönelik yargı darbesinin iddianame eliyle yoğunlaşmasının ardından ise yeniden tüm tartışmalar aday konusuna çevrildi. Geçtiğimiz tüm kritik eşiklerde tek adam rejimine karşı mücadeleyi boşa düşüren “Kim aday olacak” sorusunun, henüz daha seçim takvimi bile yokken yeniden açılması hele de bunun iktidarın ana muhalefetin belirlediği adayı tasfiye etme adımlarını artırdığı bir dönemde yapmak, muhalefet saflarındaki kafa karışıklığının ve yenilgi anlayışlarının ortadan kalkmadığının kanıtı. Muhalefet ne yapacak sorusu kuşkusuz önümüzdeki dönemin en önemli soru başlıklarından biri olmayı sürdürecek. Bu soruya verilecek yanıtın da altını doldurabilmek, bugüne nasıl ve hangi adımlarla geldiğimizi hatırlayarak mümkün olabilecek.
TEK ADAMLIĞA GEÇİŞİN VESİKASI
Türkiye, 2002’de tarihin temsil seviyesi en düşük seçim sonuçlarıyla, cumhuriyetin tasfiye edileceği çeyrek yüzyıllık sürece girdi. 3 Kasım 2002’de, %79 ile yakın tarihimizin en düşük katılımının gerçekleştiği seçimde oyların yalnızca %34’ünü alan AKP ile %19’unu alan CHP dışındaki tüm partilerin baraj altında kalması sebebiyle, mecliste iki partili abes bir görüntü oluştu. 12 Eylül bakiyesi baraj sisteminin doğrudan sonucu olarak ortaya çıkan bu tabloda kuşkusuz 90’larda başlayan solun tasfiyesi, karanlık kontrgerilla süreci ve hızlı neoliberalleşmenin de etkisi büyüktü. Fakat yeni kurulan AKP’nin oyların 3’te biri ile meclisin 3’te 2 çoğunluğunu kazandığı bu süreç eğer bir siyasi aktörle açıklanabilecekse bu kuşkusuz bir önceki hükümetin küçük ortağı Bahçeli’nin yaptığı erken seçim çıkışıydı. Kendi partisini baraj altı bırakmayı göze alarak AKP ve Erdoğan’ın siyaset yolunu açan Bahçeli, gelecekte de Erdoğan’a her zor durumunda can simidini uzatacaktı. Bahçeli’nin yanı sıra Baykal’ın Erdoğan’ın siyasi yasağını kaldırmak için mecliste aldığı inisiyatif de AKP’nin yine gelecekte ihtiyaç duyduğu zaman elini uzatabileceği bir başka ‘muhalefet aktörünü’ ortaya çıkaracaktı.
Türkiye’nin tek adamlığa geçiş yolculuğunda kuşkusuz 12 Eylül’ün yarattığı rejim dönüşümü önemli rol oynadı. Siyasi parti kanununun her partide ‘tek adamlar’ yaratacak şekilde düzenlenmesi, %10 seçim barajının getirilmesi, 12 Eylül’ün getirdiği kurumlar ve yasaklar eliyle halkın siyaset alanının dışarısında bırakılması, 2002’de AKP’nin bir azınlık olarak başladığı iktidar yolculuğunda devletin tüm imkanlarını kullanarak gücünü perçinleyebilmesinin en önemli imkanlarından biriydi.
BOP’UN TÜRKİYESİ
AKP’nin iktidar yolunda kuşkusuz en önemli dinamiklerinden biri, 2001’de başlayan Irak Savaşı etrafında şekillenen yeni Büyük Ortadoğu Planıydı. Türkiye’ye bu plan çerçevesinde Irak, Suriye, Mısır gibi ABD ile çelişkili liderlerin iktidarında olduğu bölge ülkelerinin Amerikancı ve İslamcı siyasetlerin etkisi altına sokulması, Amerikan işgallerinin desteklenmesi görevi verilmişti. Erdoğan, ilk yıllarında hiç çekinmeden “BOP Eş Başkanı” olmakla övünürken, ABD Irak’ta petrol sevdasıyla milyonlarca sivili katletmeye girişmiş, bölgede ‘bitmeyen savaşların’ yolunu açmıştı.
Türkiye’nin tek adam rejimine dönüşümünde orta doğudaki denklemler hep kritik bir rol oynadı. AKP ilk iktidar döneminde Irak tezkeresini meclisten geçirmekte başarılı olamayınca, Amerikalı düşünce kuruluşları, Türkiye’de iç denetim mekanizmalarının kaldırılması gerekliliğine ilişkin raporlar yayınladı. Bu mekanizmaların ve devleti paylaşan diğer aktörlerin tasfiyesi, Ergenekon-Balyoz davaları ve 2010 ‘Yetmez ama Evet’ referandumu ile gerçekleşebildi. Türkiye, 2011’de Suriye savaşına dahil olurken, iktidarı durdurabilecek tüm sistem içi mekanizmalar sözde ‘demokratikleşme’ ve darbelerle hesaplaşma iddiaları ile ortadan kaldırılmıştı.
AKP’nin tek adam rejimine geçişteki en önemli çıkmazları da yine orta doğuda oluştu. Suriye savaşının çıkmaza girmesi, Arap Baharının beklenen sonuçları vermemesi, Gezi’de ortaya çıkan isyan dalgasıyla birlikte 2015’te AKP’ye ilk seçim yenilgisini getirdi. Ardından devletin o güne kadar ele geçirilmiş tüm mekanizmalarıyla başlatılan bir bölgesel savaş, darbe girişimi, her gün kent merkezlerinde patlayan bombalarla, AKP -ve yeni ortağı MHP- iktidarda kalabilmek için bölgede dahil oldukları savaş iklimini Türkiye’ye taşıdı. Devamlı bir olağanüstü hal süreci içerisinde başkanlık referandumu ve cumhurbaşkanlığı seçimleri gerçekleştirildi. Rejim değişikliği ile OHAL, Türkiye’nin ‘olağan hukuku’ haline getirildi. Bugün yaşanan yargı darbesinin en önemli adımı da kuşkusuz 2017 referandumu oldu.
Türkiye, tek adam rejimine geçiş sürecindeki tüm bu kritik eşiklerden geçmesine rağmen halkın esas çoğunluğu Erdoğan ve rejim karşıtlığından geri adım atmadı. 2019 seçimlerinin yarattığı pat durumu, 2023 seçimlerinde yasal meşruiyetini alan rejimin 2024’te yaşadığı yenilgi ve nihayetinde 19 Mart sonrası başlayan eylemler, tüm baskı ve yukarıdan dönüşümlere rağmen rejimin meşruiyetinin halk nezdinde karşılığı sağlanamadığının göstergesi oldu. İktidar, rejimi tahkim edebilmek ve muhalefeti tasfiye edebilmek için 7 Ekim sonrası ortaya çıkan yeni BOP süreci içerisinden kendisine yeni bir nüfuz alanına ihtiyaç duydu. Suriye’deki iktidar değişimi, AKP’nin nüfuz alanındaki HTŞ ve SDG koalisyonu olarak kurulması beklenen bir koalisyon düzeni ile içeride de yeni ittifaklar için imkan yaratılmış oldu. Bugün Barrack’tan Trump’a farklı biçimlerde duyduğumuz “ABD-Türkiye-İsrail ortaklığı” çerçevesi, tüm toplumsal desteğini yitirmiş elinde yalnızca ele geçirdiği devletin imkanları kalan iktidara hem seçimsiz Türkiye yolunda dış destek hem de resmi siyaset alanında yeni koalisyonlar kurma imkânı sağladı.
FAŞİZMLER ÇAĞINDA SARAY REJİMİ
İktidarın tek adam rejimde şimdi seçimlerin fiilen ilga edileceği bir düzleme geçebilme tasavvuru kuşkusuz yalnızca bölgesel dinamiklerin değil ayrıca en genel anlamıyla küresel sistemin yeni bir yönelimi olarak faşizmin tekrar yükselişe geçmesi ve bir tercihe dönüşmesiyle de mümkün oldu. Trump’ın ikinci dönemi ile birlikte daha da somutlaşan bu yeni yönelim, sözde demokratik batının temsili olan ülkelerde bile somutlaşıyor. Fransa’da Macron’un solun iktidarını önleyebilmek için seçim sonuçlarını tanımadığı, Almanya’da faşist AfD’nin yükselişi karşısında merkez siyasetin giderek bu yöne doğru aktığı, Trump’ın Arjantin’de bizzat rüşvetle seçim sonuçlarına müdahale ettiği bu yeni dünya düzeninde Türkiye’de AKP’nin seçimsiz bir rejim tasavvuru sırıtmanın ötesinde yeni dünya düzeninin eksik parçası olarak kendisine yer bulabiliyor.
Tüm dünyada neoliberal sistemin 2007 krizinden bu yana kendi krizlerini çözemeyişi, emekçilere daha fazla kemer sıkmadan başka bir çözüm sunamadığı ölçüde, tüm dünyada SSCB sonrası iktidarını ilan eden ‘liberal merkez siyasetin’ de sonu gelmiş gözüküyor. Gelir uçurumunun dünyanın her yerinde yeni rekorlar kırdığı, halkın alım gücünün, barınma hakkı başta olmak üzere tüm kamusal imkanlarının geri dönüşsüz biçimde tasfiye edildiği bir dünya düzeninde sistemin meşruiyetini sürdürebilmek ancak olağanüstü sayılan rejim biçimlerinin olağanlaşması, kültürel-kimliksel ayrışmaların tek siyasi temsil haline gelebilmesiyle mümkün olabilir. Bugün ABD’de temsilini bulan -kimi tanımlamalara göre- Hristo-faşizm, Türkiye’de, Suriye’de ve Afganistan’da görüldüğü biçimiyle islamcı faşizm, Hindistan’da Hindu faşizmi, İsrail’de Siyonizm… Dünyanın etnik ve dini faşizmler eliyle yönetilme eğilimlerinin bu kadar yükselmesi, küresel liberal paradigmanın da iflasına işaret ediyor. Soykırımlar, toprak işgalleri-sömürüleri, seçimsiz rejimlerle yürüyen yeni bir kapalı devre sistem. Bugün Türkiye’de vites artırılarak girişilen muhalefetsiz-seçimsiz rejim de kendisine böyle bir atmosferde alan bulabiliyor.