NİXON DOKTRİNİ
1970’li yıllara gelindiğinde ABD hegemonyası zorlanmaya başlamıştı. Vietnam’ın zaferi özellikle bağımlı yeni sömürge ülkelere bağımsızlık mücadelesinde örnek oluşturmuştu. Asya’dan, Afrika’ya, Güney Amerika’dan Ortadoğu’ya halklar bağımsızlık ve özgürlük için ayaklanıyor, sermaye ve emperyalizm mevziler yitiyordu. Afrika’da, Mozambik’te ve Angola’da sömürge rejimleri yıkılmıştı. Libya’da bağımsızlıkçı rejimler kuruluyor, Türkiye’de devrimci hareket gelişiyordu. Uruguay’da, Nikaragua’da, El Salvador’da gerillalar başarılar kazanıyor, Peru’da, Şili’de, Venezuela’da, Bolivya’da millileştirmeler yapılıyor, Amerikan çıkarları her yerde tehdit altındaydı. Açığa çıkan bu durum ABD hegemonyasında delikler açarken aynı zamanda ABD lideri olduğu kendi kampında zorlanıyordu. Buna paralel Amerikan doları devüle edildi. Emperyalist blok büyük bir krizin içindeydi. Kriz koşullarında ABD Bretton Woods sisteminin artık geçerli olmadığını açıkladı.
Bütün bu gelişmelere paralel Sovyetler’in nükleer gücünün daha da gelişmesi ABD’nin dış saldırganlığında bir fren etkisi yapmasına neden oldu. Eisenhower ile resmi devlet politikası haline gelen “Dolaylı Harp” Nixon doktriniyle birlikte derinleştirildi. Küresel sermayenin ve ABD’nin çıkarlarının korunmasında işbirlikçi komplekse daha fazla görev verilmesi tek çare olarak benimsendi.
“Nixon Doktrinine göre; ABD açıktan daha az askeri müdahalede bulunacak müttefik güçlerin kendilerini koruması için bu güçlere daha fazla askeri yardımda bulunacaktı. Diğer taraftan devrimci, ilerici hareketlere karşı Asya’dan, Güney Amerika’ya, Avrupa’ya işbirlikçi oligarşilerin güçlendirilmesi taahhüt ediliyordu. 1970’lerde Dünya’nın 90 ülkesinde üsleri bulunan ABD, askeri personelini geri çekmeyecek ancak yeniden düzenlenecekti. Dolaylı Harp daha başat bir hal alacaktı. ABD’ye göbekten bağımlı ülkelerde işbirlikçi oligarşik yönetimlerin niteliğine uygun şekillendirilen işbirlikçi ordular bir iş savaş aparatlarına dönüştürülmüştü. ABD yanlısı egemen sınıflar korunması gerektiğinde devreye giriyordu.
Bağımsızlık mücadelelerinin doruk noktasına ulaştığı ve ABD hegemonyasının krize girdiği 1970’lerde birçok ülkede darbe mekaniği bu şekilde işletildi. Arjantin’de, Bolivya’da 1971 ve 1980 yıllarında Türkiye’de ve Şili’de yapılan müdahaleler hegemonya krizine çare bulma arayışlarıydı.
ABD ve küresel sermaye açısından en önemli ve dikkat çeken askeri darbe Şili’de yapılandı. 4 Eylül 1970 seçimlerinde Salvador Allende başkanlık seçimlerinde en fazla oyu alarak başkan seçildi. ABD Allende’nin seçilmemesi için elinden gelen çabayı göstermesine rağmen başarılı olamadı. 1970’den, 1973 yılına kadar darbe süreci ülkede CIA’nın işbirlikçilerinin ekonomik, psikolojik propaganda ve sabotajlarıyla işlenerek şekillendi. Ordu ve devlet bürokrasisi resmen ABD’nin işbirlikçileri tarafından işgal edilmişti. Faşist parti CIA’nın desteği ile terör estiriyordu. 1973 yılında Şili’de darbe üç yıllık bir çabanın sonunda gerçekleştirildi. Allende darbeye karşı direnerek ölmeyi tercih ederek tarihe geçecekti. Şili emperyalizmin bağımsızlık mücadeleleri sonrası içine girdiği krizi bu ülkeleri küresel sermayeye eklemleyerek cevap verme politikasının ilk örneğini oluşturuyordu. Friedman’ın, Chicago Boys’un ürettiği neoliberal politikaların hayata geçirildiği büyük bir laboratuvara dönüştü. 1980 sonrası küresel bir mahiyet kazanan neoliberal politikalar ilk Şili’de denendi.